वैदिक ज्योतिषात चंद्र रास म्हणजे काय?
जन्माच्या क्षणी चंद्र ज्या निरयन राशीत असतो ती चंद्र रास. वैदिक ज्योतिष तिला चंद्र राशी किंवा जन्म रास म्हणते. मन, भावना आणि सवयीच्या प्रतिक्रियांचा कारक चंद्र असल्याने चंद्र रास कुंडलीचा स्वभाव म्हणून वाचली जाते: तुम्ही जगासमोर स्वतःला कसे मांडता यापेक्षा जग आतून कसे स्वीकारता हे ती सांगते.
बहुतेक कालनिर्णय पद्धतींचा आधारही हीच आहे. चंद्र ज्या नक्षत्रात होता तिथून विंशोत्तरी दशा सुरू होते, गोचर चंद्र राशीपासून मोजले जाते, आणि भारतात प्रसिद्ध होणारे दैनिक व वार्षिक राशीभविष्य सूर्य राशीसाठी नव्हे तर चंद्र राशीसाठी लिहिले जाते.
वैदिक चंद्र रास पाश्चात्त्य राशीपेक्षा वेगळी का येते
पाश्चात्त्य ज्योतिष ऋतूंशी जोडलेले सायन राशिचक्र वापरते. वैदिक ज्योतिष स्थिर ताऱ्यांशी जोडलेले निरयन राशिचक्र वापरते. या दोघांमधील अंतर म्हणजे अयनांश, जे सध्या सुमारे 24 अंश आहे.
एक रास 30 अंशांची असते. प्रत्येक स्थान सुमारे 24 अंश मागे सरकवले की साधारण पाचपैकी चार वेळा चंद्र आधीच्या राशीत जातो. पाश्चात्त्य कुंडलीत तुमचा चंद्र मिथुनेत दाखवला असेल, तर इथली निरयन गणना बहुधा वृषभ दाखवेल. हा कॅल्क्युलेटर भारतात प्रमाण मानला जाणारा लाहिरी अयनांश वापरतो.
चंद्र रास कळण्यासाठी अचूक जन्मवेळ लागते का?
चंद्र दिवसाला सुमारे 13 अंश पुढे जातो आणि प्रत्येक राशीत दोन दिवसांपेक्षा थोडा जास्त काळ राहतो. त्यामुळे बहुतेक जन्मदिवसांना फक्त तारखेवरूनच रास ठरते. तुमच्या जन्मदिवशीच चंद्राने रास बदलली असेल, तर तुम्ही सीमेच्या कोणत्या बाजूला येता हे वेळ ठरवते.
जन्मवेळ आणि ठिकाण माहीत असल्यास भरा. ठिकाणावरून वेळक्षेत्र ठरते आणि ते घड्याळाच्या वेळेइतकेच महत्त्वाचे आहे: दिल्लीत रात्री 11 वाजता झालेला जन्म आणि लंडनमध्ये रात्री 11 वाजता झालेला जन्म यांत प्रत्यक्ष कित्येक तासांचे अंतर असते. वेळेबद्दल खात्री नसेल, तर चंद्र त्याच्या राशीत किती अंश पुढे गेला होता हेही निकालात दिसते, त्यामुळे तुम्ही सीमेच्या किती जवळ आहात ते कळते.
चंद्र राशीचा उपयोग कशासाठी होतो
रास कळली की तुम्ही तुमची सध्याची दशा पाहू शकता, साडेसाती सुरू आहे का ते तपासू शकता, आणि प्रत्येक ग्रहाचे गोचर चंद्रापासून वाचू शकता. अष्टकूट पद्धतीतील कुंडली जुळवणीही दोघांच्या चंद्र राशी आणि नक्षत्रापासूनच सुरू होते.
चंद्र रास, नक्षत्र आणि चरण: यांचा परस्परसंबंध
राशिचक्रात प्रत्येकी 13 अंश 20 कलांची 27 नक्षत्रे आहेत, आणि प्रत्येक नक्षत्राचे 3 अंश 20 कलांचे चार चरण. नऊ चरण मिळून एक रास होते, म्हणजे प्रत्येक राशीत सव्वादोन नक्षत्रे येतात. उदाहरणार्थ सिंह राशीत मघा आणि पूर्वा फाल्गुनी पूर्ण, आणि उत्तरा फाल्गुनीचा पहिला चरण येतो.
म्हणूनच निकालात तिन्ही दिसतात. रास ढोबळ स्वभाव आणि गोचराची चौकट देते. नक्षत्र तुम्ही कोणत्या दशेत जन्मलात आणि जन्माच्या वेळी त्यातील किती शिल्लक होती हे ठरवते. चरण चंद्राचे नवमांशातील स्थान आणि नावाच्या पहिल्या अक्षरासाठी पारंपरिकपणे वापरले जाणारे अक्षर ठरवतो.
बारा चंद्र राशी एका नजरेत
प्रत्येक राशीचा रंग तिच्या तत्त्वावरून आणि स्वामीवरून ठरतो. मेष (मंगळ), सिंह (सूर्य) आणि धनु (गुरू) या अग्नी राशी: पटकन कृती करणाऱ्या, शांत बसणे कठीण जाणाऱ्या. वृषभ (शुक्र), कन्या (बुध) आणि मकर (शनि) या पृथ्वी राशी: व्यवहारी, जे चालते त्याला धरून राहणाऱ्या. मिथुन (बुध), तूळ (शुक्र) आणि कुंभ (शनि) या वायू राशी: भावना बोलून आणि विचार करून पचवणाऱ्या. कर्क (चंद्र), वृश्चिक (मंगळ) आणि मीन (गुरू) या जल राशी: खोलवर जाणवणाऱ्या, अंतर्मुख आणि सहज न विसरणाऱ्या.
चंद्र वृषभेत उच्च, कर्केत स्वगृही आणि वृश्चिकेत नीच असतो. वृषभ किंवा कर्केतील चंद्र परंपरेने भावनिकदृष्ट्या स्थिर मानला जातो; वृश्चिकेतील चंद्राला अधिक जाणीवपूर्वक सांभाळावे लागते, जरी इतर ग्रहस्थिती नीचभंग करू शकतात. हे फक्त सुरुवातीचे मुद्दे समजा. चंद्र कोणत्या स्थानात आहे आणि कोणते ग्रह त्याच्यावर दृष्टी टाकतात यावर चित्र बरेच बदलते.